Bizi Takip Edin

AnneCee

Evlat Edinme

5 Mayıs 2013
Evlat Edinme

Merhaba Sevgili Anneler,

Bu yazımda Türk Hukukumuzda evlat edinmenin yerini ele alacağım. Evlat edinme temeli eskilere dayanan bir sistemdir. Çocuk sahibi olmak isteyen, fakat çeşitli sebeplerle çocuk sahibi olamayan ya da bir tercih olarak çocuk sahibi olmak için bu yolu seçmiş aileler ile bir aile ortamında yaşama şansına sahip olmayan çocukları bir araya getiren bir kurumdur.

Bence yuvaya muhtaç çocukla, bir evlat isteyen anne babayı buluşturmanın en güzel yöntemidir.
Burada evlat edinmenin hukuki sürecine yer vereceğiz. Ancak evlat edinme bu prosedürlerden önce kocaman bir yürek istemektedir. Eğer bu büyük yüreğe sahipseniz ve karşılaşılacak tüm zorluklara göğüs gerebileceğinize inanıyorsanız, şimdi hukuken evlat edinmek için yapılması gerekenlere göz atalım.

Evlat edinmeye ilişkin hükümlere Türk Medeni Kanunun 305- 320 maddelerinde yer verilmiştir. Ayrıca ülkemizde kanundaki düzenlemeler dışında evlat edinmeyle ilgili uygulanan Evlat Edinmeye ilişkin Küçüklerin Evlât Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük ve Evlat Edinmenin uluslar arası platformdaki yerini, şartlarını, usulünü belirleyen Çocukların korunması ve Ülkelerarası Evlat Edinme Konusunda İşbirliğine Dair Sözleşmenin Onaylanmasının Uygun Bulunduğu Hakkında Kanun da mevcuttur.

Küçüklerin evlat edinilebilmesi;

Bir küçüğün evlat edinilmesi için, evlat edinmek isteyen kişi tarafından en az bir sene süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması gerekmektedir.
Evlat edinme işleminin küçüğün yararına olması gerekmektedir.
Evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının, hakkaniyete aykırı bir biçimde zedelenmemiş olması gerekmektedir.
Evli bir çift evlat edinmek isterse evlat edinme işlemini birlikte gerçekleştirmeleri gerekmektedir.
Evli olmayanlar birlikte evlat edinemezler.
Eşlerin en az beş senedir evli olmaları ve her birinin otuz yaşını doldurmuş olması gerekmektedir.
Eşlerden birinin çocuğu varsa, diğer eşin onu evlat edinebilmesi için evliliklerinde iki yılın dolması ve evlat edinecek olan eşin otuz yaşını doldurmuş olması gerekmektedir.
Evlat edinmeyen ve evli olmayan bir kişinin otuz yaşını doldurmuş olması gerekmektedir.
Evli eşlerden sadece bir tanesinin evlat edinebilmesi için; öncelikle evlat edineceğin otuz yaşını doldurmuş olması gerekmektedir. Ardından evlat edinecek eşin, diğer eş ile ilgili olarak aşağıdakilerden en az biri yüzünden birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığını ispat etmesi gerekmektedir.
– Diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunluğunu,
– İki yılı aşkın süreden beri nerede olduğunun bilinmediğini,
– Mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süreden beri eşinden ayrı yaşadığını.

Evlat edinen kişi ya da eşlerin küçükten en az 18 yaş büyük olması gerekmektedir.

Eğer küçük ayırt etme gücüne sahipse onun rızası da aranmaktadır. ( Türk Medeni Kanunun tanımına göre çeşitli sebeplerden biri yüzünden akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olmayan herkes ayırt etme gücüne sahiptir. Yani yaşı aklı ermeyecek kadar küçük olmayan, akıl hastalığı, akıl zayıflığı sarhoşluğu ve benzeri sebeplerle aklı ermeyenler dışındakilerin ayırt etme gücü vardır.)
Ayrıca eğer küçük vesayet altındaysa, ayırt etme gücü olsun olmasın vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir. Vesayet dairelerine Türk Medeni Kanunu 397. Maddesinde yer verilmiştir. Buna göre vesayet daireleri, vesayet makamı ve denetim makamından oluşur ve bunlar da mahkemelerdir. Ayrıca şunu da söylemek gerekir ki; Türk Medeni Kanunu madde 404’e göre velayet altında olmayan her küçük vesayet altına alınır.

Anne ve babanın rızası;

Evlat edinilecek küçüğün anne ve babası varsa evlat edinme işlemi için anne ve babanın rızası gerekmektedir. Anne baba kendi oturdukları ya da küçüğün oturduğu yer mahkemesine başvurması ve yazılı ya da sözlü olarak rızasını tutanağa geçirtmesi gerekmektedir. Verilen rızanın geçerli olması için evlat edinenlerin belirlenmiş olması, adlarının belirtilmesi gerekmemektedir.
Eğer anne ve babanın kim olduğu bilinmiyorsa, ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunlarsa ya da küçüğe karşı özen yükümlülüklerini yerine getirmiyorlarsa anne ve babanın rızası aranmaz.

Rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden önce verilemez. Rıza verildikten sonra altı hafta içinde yine mahkemede tutanağa geçirtilerek geri alınabilir. Bir kere geri alındıktan sonra yeniden rıza verilirse bu ikinci rıza kesindir ve geri alınamaz.
Eğer küçük gelecekte evlat edinilmek amacıyla bir kuruma verilir, fakat verilirken anne ya da babadan birsinin rızası eksik olursa… Evlat edinen ya da evlat edinmede aracılık yapan kurumun istemesi halinde mahkemeye başvurulur. Küçüğün kuruma verilmeden önce oturduğu yer mahkemesi rıza vermemiş olan anne ya da babanın rızasının aranıp aranmaması gerektiğine karar verir.
Anne ya da babadan birinin küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmemesi sebebiyle… Rızasının aranmaması halinde bu durum kendisine yazılı olarak bildirilir.

Evlat edinme işleminin ardından

Anne ve babaya ait olan haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer. Evlâtlık, evlât edinenin mirasçısı olur. Evlâtlık küçük ise evlât edinenin soyadını alır. Evlât edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir. Yeni ad verilirken ayırt etme gücüne sahip küçüğün görüşü alınır. Ergin olan evlâtlık, evlât edinilme sırasında dilerse evlât edinenin soyadını alabilir.
Eşler tarafından birlikte evlât edinilen ve ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus kaydına ana ve baba adı olarak evlât edinen eşlerin adları yazılır. Tek başına evlat edinilmesi halinde de aynı yöntem uygulanır.

Evlâtlığın, miras ve başka haklarının zedelenmemesi, aile bağlarının devam etmesi için evlâtlığın naklen geldiği aile kütüğü ile evlât edinenin aile kütüğü arasında her türlü bağ kurulur. Ayrıca evlâtlıkla ilgili kesinleşmiş mahkeme kararı her iki nüfus kütüğüne işlenir.
Evlât edinme ile ilgili kayıtlar, belgeler ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz. Evlatlığın istemi halinde söz konusu durumun evlâtlığın psikolojisi üzerindeki etkisi de göz önüne alınarak Kurumca belirlenecek koşullar çerçevesinde sosyal çalışmacı tarafından açıklama yapılır.

Evlat edinme kararı

, evlat edinenin oturma yeri, birlikte evlat edinme söz konusu ise eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir. Evlatlık ilişkisinin kurulma anı Mahkeme Kararının verildiği zamandır. Evlat edinme başvurusundan sonra evlat edinenin ölümü veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer koşullar bundan etkilenmediği sürece ve küçüğün yüksek yararının bunu gerektirmesi durumunda evlat edinmeye engel olmaz.
Küçük, başvurudan sonra ergin olursa, eğer koşulları daha önceden yerine getirildiyse küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler uygulanır.

Evlat edinmeye, ancak esaslı sayılan her türlü durum ve koşulların kapsamlı biçimde araştırılmasından, evlât edinen ile edinilenin dinlenmelerinden ve gerektiğinde uzmanların görüşünün alınmasından sonra karar verilir.
Araştırmada özellikle evlât edinen ile edinilenin kişiliği ve sağlığı, karşılıklı ilişkileri, ekonomik durumları, evlât edinenin eğitme yeteneği, evlât edinmeye yönelten  gelişmelerin açıklığa kavuşturulması gerekir.

Türkiye Cumhuriyeti Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünün internet sitesinde Evlat Edinme Hizmeti başlığı altında verilen bilgiler göre (http://www.cocukhizmetleri.gov.tr/tr/html/10568) başvuru sahiplerinin ve varsa birlikte yaşadıkları başka kişilerin kişilik, eğitim, kültürel özellikleri, ekonomik güçleri, sağlık durumları, aile bireylerinin birbirleriyle ve çevreleri ile olan ilişkileri, küçükten beklentileri, evlât edinmeye bakış açıları, bakım, eğitme ve yetiştirme konularına yaklaşımları, evlât edinmek istedikleri küçüğün özellikleri, başvuru sahiplerinin veya varsa altsoylarının tavır ve düşünceleri değerlendirilir.

Küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin aracılık faaliyetleri

Bakanlar kurulunca yetki verilen kurum ve kuruluşlarca yapılır. Aracılık faaliyetlerinin yürütülmesine ilişkin hususlar tüzükle düzenlenir. Evlat edinmede usule, istenilen belgelere, talebin reddine, kabulüne, prosedürün tamamına, ülkeler arası evlat edinmeye ilişkin olarak ?Küçüklerin evlat edinilmesinde aracılık faaliyetlerinin yürütülmesine ilişkin tüzük? mevcuttur. Aşağıdaki linkden ilgili tüzüğe ulaşabilirsiniz.
( http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/2.5.200914729.pdf )

Rızası alınması gereken kişilerin yasal sebep bulunmaksızın rıza alınmamışsa, rızası alınması gerekirken alınmamış olan kişiler, küçüğün menfaati bunun sonucunda ağır biçimde zedelenmeyecekse, hâkimden evlâtlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilirler. Burada maddenin lafzından da anlayabileceğimiz üzere asıl olan küçüğün menfaatinin ağır biçimde zedelenmemiş olması gerektiğidir.
Ayrıca evlât edinme esasa ilişkin rıza dışındaki noksanlıklardan biriyle sakatsa, Cumhuriyet savcısı veya her ilgili evlâtlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir. Ancak noksanlıklar bu arada ortadan kalkmış veya sadece usule ilişkin olup ilişkinin kaldırılması evlâtlığın menfaatini ağır biçimde zedeleyecek olursa, bu yola gidilemez.

Herhangi bir şekilde evlat edinme işlemine ilişkin açılacak davalar, evlâtlık ilişkisinin kaldırılması sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl ve her hâlde evlât edinme işleminin üzerinden beş yıl geçmekle düşer.

Erginlerin ve kısıtlıların evlat edinilmesi;

Küçükler dışında ergin ya da kısıtlı birisini evlat edinmek de mümkündür. Ancak bunun ön şartı evlat edinenin varsa alt soyunun muvafakatidir. Alt soyun muvafakatinin ardından aşağıdaki hallerde evlat edinme işlemi gerçekleştirilebilir;
Bedensel ya da zihinsel özrü sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaç ve evlat edinen tarafından en az beş seneden beri bakıp gözetilmiş ise…

Evlat edinen tarafından küçükken en az beş sene süreyle bakıp gözetilmiş ve eğitilmiş ise,
Diğer haklı sebepler mevcut ve evlat edinilen, en az beş senedir evlat edinen ile aile halinde birlikte yaşıyorsa.
Eğer evlat edinilecek kişi evliyse eşinin rızası gerekmektedir.
Yukarıda yazanlar dışındaki konularda küçüklerin evlat edinilmesindeki hükümler kıyasen uygulanır.

Genel olarak Evlat Edinme ile ilgili hukukumuzdaki düzenlemeler yukarıda anlattığım şekildedir. Mahkemelerde her gün farklı olaylar cereyan etmekte yaşanan olaylar karşısında verilen kararlarla farklı içtihatlar oluşmaktadır. Genel bilgiler dışında öğrenmek istediğiniz hususlara ilişkin olarak bana ulaşabilir, sorularınızı yöneltebilirisiniz.

Yeniden görüşene kadar kendinize ve yavrularınıza çok iyi bakın.

Av.Özge AYDIN ŞAHİN

    Leave a Reply